Kalkulator powierzchni dachu pozwala geometrycznie obliczyć powierzchnię dachu dwuspadowego, piramidalnego, kopertowego z kalenicą i jednospadowego. Wyznacza rzeczywistą powierzchnię nachylonych połaci wraz z okapami, a także kąty nachylenia, długości połaci, krawędzi okapowych, kalenic i naroży.
Wyniki służą do wstępnego oszacowania ilości pokrycia dachowego, określania wymiarów elementów dachu i sporządzania kosztorysów. Obliczenia opierają się na geometrii budynku, twierdzeniu Pitagorasa oraz zależnościach trygonometrycznych.
Długość i szerokość. Przyjmuje się budynek prostokątny o poziomych wymiarach A i B w metrach. Wszystkie połacie są traktowane jako płaskie powierzchnie o prostych krawędziach. W dachach dwuspadowych i kopertowych kalenica znajduje się pośrodku szerokości budynku. W dachu piramidalnym wszystkie połacie spotykają się w jednym wierzchołku nad środkiem rzutu.
Okap dachu. S oznacza poziomą odległość od zewnętrznej płaszczyzny ściany do krawędzi dachu. Na całym obwodzie zakłada się jednakowy wysięg okapu. Dlatego poziome wymiary dachu są większe od wymiarów budynku o dwukrotność wysięgu:
Ar = A + 2S
Br = B + 2S
Ar i Br to całkowite poziome wymiary dachu w metrach. Na przykład dla budynku długości 10 m i szerokości 8 m, przy wysięgu okapu 0,5 m, wymiary dachu w rzucie wynoszą 11 × 9 m.
Wysokość wzniesienia dachu. H mierzy się pionowo od poziomu dolnej krawędzi połaci do kalenicy lub wierzchołka. W dachu jednospadowym jest to różnica wysokości między górną i dolną krawędzią. Zakłada się, że okapy dachów czteropołaciowych znajdują się na jednym poziomie.
Kąt nachylenia. Wynika ze stosunku wysokości dachu do poziomej odległości od okapu do kalenicy. Dla dachu dwuspadowego, piramidalnego i kopertowego przy obliczaniu głównego nachylenia stosuje się połowę całkowitej szerokości dachu. Dla dachu jednospadowego stosuje się całą szerokość.
α = arctan(H / (Br/2))
Dla dachu jednospadowego:
α = arctan(H / Br)
Jeżeli kąt nachylenia α jest znany w stopniach, wysokość oblicza się z zależności odwrotnej:
H = (Br/2) × tan(α)
W dachu jednospadowym zamiast połowy szerokości stosuje się Br. Przy przełączeniu z podawania wysokości na kąt obliczony kąt jest zaokrąglany do pełnego stopnia, dlatego przeliczenie odwrotne może dać nieco inną wysokość.
Długość po skosie. Oblicza się ją za pomocą twierdzenia Pitagorasa. Dla głównej połaci dachu dwuspadowego, piramidalnego lub kopertowego:
lB = √((Br/2)2 + H2)
Na przykład przy szerokości dachu 9 m i wysokości 2,3 m odległość pozioma wynosi 4,5 m, długość po skosie około 5,054 m, a kąt nachylenia 27,1°.
Dach dwuspadowy. Składa się z dwóch jednakowych prostokątnych połaci. Powierzchnia jednej połaci to całkowita długość dachu pomnożona przez długość po skosie. Powierzchnia całkowita jest dwukrotnie większa:
Ftot = 2 × Ar × lB
Dach piramidalny. Ma cztery trójkątne połacie zbiegające się w jednym wierzchołku. Dwie mają podstawę Ar, a pozostałe dwie Br. Wysokość po skosie drugiej pary wyznacza się z połowy długości dachu:
lA = √((Ar/2)2 + H2)
Pole każdego trójkąta stanowi połowę iloczynu podstawy i wysokości po skosie. Łączna powierzchnia czterech połaci wynosi:
Ftot = Ar × lB + Br × lA
Dach kopertowy z kalenicą. Składa się z dwóch głównych połaci trapezowych i dwóch trójkątnych połaci czołowych. Długość kalenicy R jest podawana bezpośrednio w metrach. Ponieważ kalenica leży pośrodku długości dachu, pozioma odległość od każdego okapu czołowego do początku kalenicy wynosi:
(Ar - R)/2
Wysokość po skosie połaci czołowej oblicza się jako:
lA = √(((Ar - R)/2)2 + H2)
Główna połać jest trapezem o równoległych podstawach Ar i R. Każda połać czołowa jest trójkątem. Całkowita powierzchnia wynosi:
Ftot = (Ar + R) × lB + Br × lA
Długość kalenicy musi być większa od 0 i mniejsza od długości budynku A. Jeśli główne i czołowe połacie mają mieć taki sam kąt nachylenia, przy A większym od B można przyjąć R = A - B. Inne długości kalenicy dają różne kąty nachylenia.
Dach jednospadowy. Jest modelowany jako jedna pochylona powierzchnia prostokątna. Jej szerokość po skosie oblicza się z pełnej szerokości dachu i różnicy wysokości:
Ftot = Ar × √(Br2 + H2)
Dla wszystkich czterech form całkowita powierzchnia jest sumą geometrycznych pól połaci, obliczanych bez zaokrąglania wartości pośrednich.
Okapy i krawędzie szczytowe. Dla dachów dwuspadowych i jednospadowych łączna długość dwóch okapów wynosi 2 × Ar. W dachach piramidalnych i kopertowych okap biegnie po całym obwodzie, czyli 2 × (Ar + Br). Cztery skośne krawędzie szczytowe dachu dwuspadowego mają łącznie długość 4 × lB, a dwie krawędzie czołowe dachu jednospadowego mają łącznie dwukrotną szerokość po skosie.
Kalenica. W dachu dwuspadowym jej długość wynosi Ar. W dachu kopertowym stosuje się zadaną długość R. Dach piramidalny i jednospadowy nie mają kalenicy w przyjętym modelu geometrycznym.
Naroża. W dachach piramidalnych i kopertowych są to proste odcinki przestrzenne od końców kalenicy lub wierzchołka do narożników dachu. Uwzględnia się poziome przesunięcia w dwóch kierunkach oraz wysokość H. Całkowita długość jest czterokrotnością długości jednego naroża. Dla dachu kopertowego:
Lhip = 4 × √((Br/2)2 + ((Ar - R)/2)2 + H2)
Dla dachu piramidalnego stosuje się ten sam wzór przy R = 0.
Wysięgi okapu. W budownictwie niskim często stosuje się wysięgi poziome około 0,3-0,6 m. Konkretna wartość zależy od architektury, konstrukcji okapu, miejscowego klimatu i ochrony ścian przed opadami. Na całym obwodzie przyjmuje się jedną wartość bez dodatkowych współczynników korekcyjnych.
Nachylenia. Dla dachów skośnych często stosuje się kąty około 15-45°, ale dopuszczalny zakres zależy od materiału i systemu pokrycia. Minimalny kąt należy sprawdzić w dokumentacji technicznej producenta. Nie istnieje jeden uniwersalny kąt dla wszystkich materiałów.
Normy europejskie. Przy projektowaniu kształtu dachu i okapów uwzględnia się m.in. EN 1991-1-3 „Eurokod 1. Oddziaływania na konstrukcje. Część 1-3: Obciążenie śniegiem” oraz EN 1991-1-4 „Eurokod 1. Oddziaływania na konstrukcje. Część 1-4: Oddziaływania wiatru”, wraz z odpowiednimi załącznikami krajowymi. Normy te opisują podejście do oddziaływań śniegu i wiatru uwzględnianych przy doborze projektowanych wymiarów i nachyleń.
Współczynniki obliczeniowe. Powierzchnia wynika bezpośrednio z geometrii nachylonych połaci. Współczynnik zapasu wynosi 1,00, czyli 0% dodatkowej powierzchni. Nie uwzględnia się zakładów materiału ani strat na docinanie. Zapas materiału należy określić oddzielnie dla konkretnego pokrycia.
Dokładność. Powierzchnie są wyświetlane z dokładnością 0,01 m², długości 0,001 m, a kąty 0,1°. W obliczeniach nie zaokrągla się wyników pośrednich. Dlatego suma powierzchni osobno wyświetlanych połaci może nieznacznie różnić się od powierzchni całkowitej obliczonej z wartości pierwotnych.
Rzut budynku nie uwzględnia nachylonych połaci ani okapów wychodzących poza ściany. Przy tych samych wymiarach poziomych większe nachylenie oznacza dłuższą połać i większą powierzchnię. Na przykład dach dwuspadowy na budynku 10 × 8 m, z okapem 0,5 m i wysokością 2,3 m, ma około 111,18 m² powierzchni.
Wysięg mierzy się poziomo od zewnętrznej powierzchni ściany do zewnętrznej krawędzi dachu, a nie wzdłuż połaci. Kalkulator powierzchni dachu przyjmuje tę samą wartość na całym obwodzie. Dlatego oba wymiary rzutu rosną o dwukrotność okapu.
Zmiana długości kalenicy zmienia rozkład powierzchni między głównymi połaciami trapezowymi a trójkątnymi połaciami czołowymi. Przy tych samych wymiarach zewnętrznych i wysokości zmieniają się również kąty połaci czołowych i długości naroży. Należy zatem podać rzeczywistą lub projektowaną długość kalenicy.
Jeśli prostokątny budynek ma różną długość i szerokość, odległości od centralnego wierzchołka do okapów są różne w obu kierunkach. Przy tej samej wysokości powstają różne kąty nachylenia. Wszystkie cztery połacie mają ten sam kąt, gdy rzut jest kwadratowy, a okapy są równomierne.
Oba sposoby bazują na tej samej zależności geometrycznej i przy równoważnych danych dają tę samą powierzchnię. Wprowadzenie znanej wysokości kalenicy pozwala uniknąć zaokrąglenia kąta. Jeśli znany jest projektowy kąt w stopniach, wysokość oblicza się trygonometrycznie, a następnie długości i pola połaci.